ĆWIERĆ WIEKU Z NOBLEM DLA LECHA WAŁĘSY

W JEGO 65. URODZINY

Janina Januszewska-Skreiberg

Uroczystości  ku czci Lecha Wałęsy na 65. urodziny i w 25. rocznicę przyznania mu  Pokojowej Nagrody Nobla, które odbyły się na Zamku Królewskim oraz w Teatrze Wielkim w Warszawie, oglądała w telewizorach cała Polska. Także w Norwegii rocznica była  uroczyście obchodzona, we współpracy z szeregiem znakomitych insynuacji, z Nobel Fredssenter w Oslo, z Europejskim Centrum Solidarności w Gdańsku, Władzami Miasta (Oslo Kommune), największą tutaj organizacją polonijną - Dyskusyjnym Klubem
Polaków w Norwegii oraz Ambasadą RP w Królestwie Norwegii. Przed ratuszem, na Rĺdhusplassen, w dniach 20-30 listopada zorganizowana została plenerowa wystawa fotografii z Europejskiego Centrum Solidarności - LECH WAŁĘSA:  CZŁOWIEK, HISTORIA,  SYMBOL. Dyrektor Europejskiego Centrum Solidarności w Gdańsku Danuta Kobzdej uroczyście podziękowała m.in. Norweskiemu Komitetowi Noblowskiemu za uhonorowanie Lecha Wałęsy tak prestiżową nagrodą w  trudnych dla naszej Ojczyzny czasach. Następnie ambasador RP w Królestwie Norwegii  Wojciech Ludwik Kolańczyk wygłosił imponującą mowę zarówno w języku polskim  jak i angielskim,   dokonując tym samym uroczystego otwarcia wystawy. Wśród zgormadzonych gości znaleźli się  przedstawicieli świata polityki i kultury, a także licznie zgromadzona Polonia. Z kolei w grudniu, 5. i 6. będą w Gdańsku miały miejsce Forum Młodych i kolacja dla VIPów; noblistów i przywódców z całego świata. Forum zgromadzi uczestników z 60 krajów globu ziemskiego, laudację wygłosi znany mi ze Statku Przyjaźni Norwesko-Polskiej „Bolette”, pokojowy Noblista Adolfo Perez Esquivel. (Statek ten nie został wtedy, w roku 1988 wpuszczony do Gdańska, wylądowaliśmy w … Świnoujściu. Esquivel nie spotkał Wałęsy, nie dostarczyliśmy także do Gdańska darów, wartości 12 milionów koron, zostały na miejscu lądowania.) Będzie miała miejsce Międzynarodowa Konferencja w Filharmonii Bałtyckiej pt:. „Solidarność dla przyszłości” – to  najbardziej  spektakularny element obchodów, w rocznicę przyznania legendzie „Solidarności” najwyższego odznaczenia nadawanego w Oslo. Została też z tej okazji wydana, przez Fundację Instytutu Lecha Wałęsy książka „Jak zostałem portrecistą Noblisty”, znakomitego grafika, rysownika, satyryka występującego swojego czasu w legendarnym „Bim-Bomie” – Jacka Fedorowicza. Wyszedł też podręcznik historyczny  dla maturzystów „Drogi do wolności. Drogi do wspólnej Europy” pod redakcją prof. Jerzego Eislera. (Za pierwszą  edycję podręcznika zapłacili: wyżej wymieniony Instytut Lecha Wałęsy, Ministerstwo Spraw Zagranicznych i Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.) Mennica, na zamówienie Gdańska, wypuści monetę okolicznościową z Lechem Wałęsą. Talar wejdzie do obiegu w dzień Gdańskich obchodów 25 rocznicy Nobla dla Wałęsy.

 - To był wielki dzień dla „Solidarności”. To był powiew nadziei, ale też międzynarodowego uznania. Pamiętam wielką radość  - wspominał na Zamku były premier Tadeusz Mazowiecki.

 Pamiętamy wszyscy kiedy to Danuta Wałęsowa, ze swoim najstarszym synem Bogdanem, 10 grudnia 1983 roku odbierała prestiżową Nagrodę Nobla w imieniu nie tylko męża, ale całego narodu polskiego. Przeczytała ona wówczas jego przemówienie, urywki z niego postaram się tu zacytować:

- Znane Wam są powody dla których nie mogłem przyjechać do Waszej stolicy, aby odebrać tę zaszczytną nagrodę. W tym uroczystym dniu moje miejsce będzie wśród tych, spomiędzy których wyszedłem i do których należę - wśród robotników Gdańska.  Niechaj te słowa zaniosą  Wam radość i niewygasłą nadzieję milionów moich braci, milionów ludzi  pracy fizycznej i umysłowej, zrzeszonych w związku; którego nazwa  wyraża jedna z najszlachetniejszych idei ludzkości. To oni wszyscy czują się dziś pospołu ze mną uczczeni tą nagrodą.

...Po raz pierwszy Polak otrzymuje nagrodę, którą Alfred Nobel ufundował za działalność na rzecz zbliżenia między narodami… W czasie, kiedy mojej Ojczyzny nie było na mapie Europy, Henryk Sienkiewicz, odbierając w roku 1905 Nagrodę Nobla, mówił: „Głoszono ją umarłą – a oto jeden z dowodów, że ona żyje, głoszono ją niezdolną do myślenia i pracy, a oto dowód, że ona zwycięża.” Dziś nikt Polski umarłą nie głosi. Ale słowa te nabierają nowego sensu. Wyrażam Wam dostojni przedstawiciele narodu norweskiego, największą wdzięczność za ten dowód  życia i siły naszej idei w postaci przyznania  przewodniczącemu „Solidarności” Pokojowej Nagrody Nobla – zakończyła Pani Prezydentowa Danuta Wałęsowa.

 Wracając do obchodów warszawskich, w jubileuszu ćwierćwiecza Teatr Wielki mieścił galę, muzyczno - filmowe wspomnienie najważniejszych wydarzeń z lat 80. Pro Memoria, w aranżacji  znakomitego reżysera Janusza Zaorskiego, była wydarzeniem niezwykłym. Poprowadzili ją, gwiazdy polskiej sceny i  słynnych filmów Andrzeja Wajdy – „Człowiek z marmuru” i „Człowiek z żelaza” - Krystyna Janda i Jerzy Radziwiłowicz. Podczas spektaklu zobaczyliśmy archiwalne materiały z uroczystości wręczenia Nobla 10 grudnia 1983 r., pielgrzymek Ojca Świętego Jana Pawła II do Ojczyzny, podpisania porozumień sierpniowych. Filmy przeplatane były muzycznymi motywami Chopina, protestsongami niedawno zmarłego, nieodżałowanego Jacka Kaczmarskiego, w wykonaniu Pawła Kukiza, utworami Dżemu, T.Love, Edyty Geppert i Krystyny Prońko.

 Zacny Jubilat, w towarzystwie swojej żony i dzieci, został przywitany gromkimi oklaskami i odśpiewaniem „sto lat”. „Lech Wałęsa zuch! Starczy na tych dwóch.” – rymował przemawiający  marszałek Sejmu Bronisław Komorowski. A potem jeszcze dodał: „Tutaj stoi Lech! Starczy i na trzech.”

 Przemówił także sam, dzielnie, honorowo i sprawnie służący „Solidarności” laureat. Powiedział m.in., że – gdy otrzymał Nobla – czuł że słabnąca siła „Solidarności” wzmocni się. -„Czułem, że stanę się nieśmiertelny – że gdyby Wałęsa się gdzieś zawieruszył, to świat będzie się pytał o niego”… –„Dziękuję tym 10 milionom, że dały się prowadzić poprzez strajki, protesty.”  A na koniec usłyszeliśmy: -„Nie mam pretensji do tych, co mnie kopią...”

 Wcześniej, w Sali Wielkiej  Zamku Królewskiego, laureat był wyraźnie wzruszony. Obok widniały medal z wizerunkiem Alfreda Nobla i dyplom, który w grudniu 1983 roku odbierała w Oslo jego żona. Były Prezydent zobaczył go ponownie po latach. Zimą 1983 roku przekazał to wielkiej wagi odznaczenie do skarbca Klasztoru Jasnogórskiego. Paulini po raz pierwszy wypożyczyli je na tę wielką galę. Hanna Gronkiewicz-Waltz, prezydent Warszawy, przypominając wydarzenia sprzed 25 lat mówiła, że wiadomość o przyznaniu Wałęsie  pokojowego Nobla pomogła Polakom otrząsnąć się z błota... Wielki znawca historii Polski, szeroko znany autor publikacji: „Powstanie `44”, która ukazała się w  60. rocznicę Powstania Warszawskiego, „Orzeł biały, czerwona gwiazda”, „Boże igrzysko”, „Europa”, „Mikrokosmos”, „Europa walczy 1939- 1945” , a teraz także świeżo wydanego kolosa, dwutomowej księgi: „Od i Do - Najnowsze dzieje Polski według historii pocztowej.” (Tom pierwszy 1850-1939, drugi 1939-2005. Polska historia nigdy wcześniej nie została tak zilustrowana.) - Norman Davies, profesor uniwersytetów w Oksfordzie, Sussex, Londynie, Perugii, Uniwersytetu  Jagiellońskiego w Krakowie, wygłosił swoją laudację, w której powiedział m.in.: - „Lech Wałęsa jest jedynym w naszych czasach Polakiem, który poszedł tak wysoko (Dodałabym tu koniecznie Karola Wojtyłę - naszego nieśmiertelnego papieża Jana Pawła II.) i stoi przy takich nazwiskach, jak Matka Teresa,  Nelson Mandela czy Dalai Lama. Nagroda ta była wielkim uznaniem dla całego narodu walczącego.” Abp Tadeusz Gocłowski w swojej laudacji powiedział: -„Dziękuję dziś naszemu jubilatowi w dniu pięknych jego rocznic za to, co zrobił dla Polski i Europy. Bohaterowie czasu przełomu nie mają lat. Nie masz lat, panie prezydencie. Dzieło trzeba kontynuować, bo czas przełomu trwa. Szczęść Boże, panie prezydencie, w dalszym działaniu.” Przewodniczący niemieckiego  Bundestagu, Norbert Lammert  powiedział znamienne słowa: - „Jako współtwórca i długoletni przewodniczący niezależnego związku zawodowego „Solidarność” przyczynił się pan istotnie do pokojowych przemian w Polsce i wschodniej Europie, bez których nie można sobie  wyobrazić zjednoczenia Niemiec, oraz integracji europejskiej w obecnej formie.” Dla byłego prezydenta szczególnie wzruszające było przemówienie białoruskiego opozycjonisty prof. Stanisława Szuszkiewicza: –„Mam nadzieję, że Białoruś urodzi swojego Wałęsę.”

 Wśród gości znaleźli się  przewodniczący  NSZZ „Solidarność” Janusz Sniadek.  Ze świata artystycznego była m.in. Maja Komorowska, Joanna Szczepkowska, Andrzej Wajda. Mówił, że jednym z jego filmowych niespełnionych marzeń jest film o Wałęsie: -„Bardzo chciałbym zrobić film, który pokazałby Lecha Wałęsę w najpiękniejszym momencie jego życia. Film mógłby nosić tytuł ‘Człowiek nadziei’ – jako kolejna część cyklu po ‘Człowieku z marmuru’ i ‘Człowieku z żelaza’.” Dodał, że film mógłby się kończyć tym, jak Wałęsa staje przed amerykańskim Kongresem i mówi: „My, naród…” Zamknięcia spotkania na Zamku Królewskim dokonał Prezes Instytutu Lecha Wałęsy, Piotr Gulczyński.

 Nazwisko Wałęsy  znane jest  w każdym zakątku globu ziemskiego. Nobliści i przywódcy z całego świata, zaproszeni na drugą część obchodów, w Gdańsku,  w Filharmonii Bałtyckiej, to:  Przewodniczący Komisji  Europejskiej Jose  Manuel  Barroso, Sekretarz Generalny Rady Europy Terry Davis, Michail Siergiejewicz Gorbaczow (były Prezydent ZSRR - laureat Pokojowej Nagrody Nobla), były Premier  Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii - Tony Blair, Prezydent Republiki Węgier Laszlo Solyom, Prezydent Republiki Serbskiej Boris Tadic, premier Bośni i Hercegowiny Nikola  Spiric, Bob Geldof, były Doradca Prezydenta USA ds. Bezpieczeństwa prof. Zbigniew Brzeziński (który powie o „Kierunkach rozwoju świata –szansach i zagrożeniach”), były Sekretarz Stanu USA  Madeleine Albright, były Premier  Królestwa Hiszpanii  Jose Maria Aznar, Prezydent  Konfederacji Szwajcarskiej  Pascal Couchepin, Kanclerz Federalny Republiki Austrii Alfred  Gusenbauer, Minister Spraw Zagranicznych i Europejskich Francji  Bernard Kouchner. Z noblistów, aby wymienić niektórych: Dalai Lama, Prezydent Demokratycznej Republiki Timoru Wschodniego Jose Ramos-Horta,  Prezydent Izraela Simon Perez, Kofi A. Annan, były Prezydent Republiki Południowej  Afryki Fredrik Willem De Klerk, David Trimble. Shirin Ebadi z Iranu. Z Polski w konferencji udział wezmą: były Premier Rzeczypospolitej Polskiej prof. Jerzy Buzek, były  Wiceminister i Minister Finansów Rzeczypospolitej  Polskiej prof. Leszek Balcerowicz, Prezes Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej Donald Tusk i oczywiście Jubilat, były Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej - Lech Wałęsa. Kraj Znad Fiordów będzie reprezentował Przewodniczący Norweskiego Komitetu Noblowskiego profesor Ole Danbolt Mjřs.

 I jeszcze ukłon w kierunku Instytutu Lecha Wałęsy, z jego prezesem Piotrem Gulczyńskim, dyrektorem wykonawczym Henrykiem Sikorą i jego prężnym zastępcą Agnieszką Grątkiewicz, oraz Europejskiego Centrum Solidarności, za tak dzielne, sprawne, z  rozmachem i znawstwem zorganizowanie tej wielce  zasłużonej fety ku czci naszego Noblisty.

 Lech Wałęsa, w oczach wszystkich uczciwych jest człowiekiem pokoju i sprawiedliwości, nadziei i wolności. W 65. rocznicę urodzin i w 25.rocznicę przyznania Ci Pokojowej Nagrody Nobla przyjmij drogi Jubilacie od  całej Skandynawii najlepsze życzenia.

Janina Januszewska-Skreiberg

janinajs@getmail.no