Krakowianie w kraju fiordów

 

    W Oslo zakończyły się właśnie *Dni Kultury Polskiej*. Przyczynkiem do imprezy była Edyta Stylo- rodem z Krakowa, absolwentka Nowojorskiej Akademii NYU, scenograf teatralny i filmowy, a także artystka malarka.

    Krakowska ekipa telewizyjna wraz z dziennikarką Anną Goroll-Kaszewską, dzielnie rejestrowała wydarzenia kulturalne. *Dni Kultury Polskiej* sponsorowała Ambasada Rzeczpospolitej w Oslo. Wśród zaproszonych gości znalazły się: dr pedagogiki Edyta Zierkiewicz z Uniwersytetu Wrocławskiego z wykładem „Transsgresja w zdjęciach kobiet z rakiem piersi" oraz dr Iza Kowalczyk, pracownik naukowy Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, z prelekcją „Od feministycznych interwencji do postfeminizmu". Po odczytach wywiązała się ożywiona dyskusja. Do Oslo przyjechał również Theartum Mundi im. Mieczysława Kotlarczyka pod patronatem Papieskiej Akademii Teologicznej ze sztuką o Karolu Wojtyle w reżyserii Anny Osławskiej. Teatr wystąpił na Youngstorget w Oslo w strojach krakowskich i mimo obfitych opadów, widownia dopisała.

 

   Muzyczną atrakcją *Dni Kultury Polskiej* byli Skaldowie, którzy otrzymali huraganowe oklaski po swym występie. Wystąpili  w Konserthuset, czyli w norweskiej Filharmonii Narodowej. Dzieła Stefana Szczygła pt. „Powiększenie - Blow ups" wystawiła w swej popularnej galerii ANNA ROZA niebywale prężna Anna Róża Gurowska. Świetności wydarzeniu dodał sam Ambasador RP w Królestwie Norwegii i Republice Islandii, Wojciech Ludwik Kolańczyk wraz z żoną Aliną oraz Trzeci Sekretarz Magda Modrzyńska. 

 

    Wyświetlono  filmy dokumentalne Jerzego Ridana, Jerzego Kowyni, Piotra Kuzińskiego oraz Haakona Sandøya. Łukasz Dobrowolski prezentował swoje fotografie z Łodzi jako miasta przemysłowego. W Ambasadzie Rzeczpospolitej Polskiej w Oslo zobaczyć  można było fotografie przedstawiające polskie krajobrazy. Zainteresowaniem cieszyły się zdjęcia Michała Wasażnika oraz Juliusza Multarzyńskiego. W Konserthuset zorganizowano wystawę dzieł twórców polskich, którzy zamieszkali w kraju fiordów ( D. Haremska, T.Bończa-Ozdowski, A.Karas- autor portretu w brązie do tablicy w Kościele Świętego Krzyża w Warszawie poświęconej pamięci Adama Mickiewicza z okazji dwusetnej rocznicy śmierci wieszcza, J. Laxness oraz D.Danek). Wykład o kreatywnym pisaniu przeprowadziła dr Izabela Filipiak- uznana pisarka, eseistka, poetka i dziennikarka.

 

   W bogatym programie imprezy znalazło się również miejsce dla Janiny Januszewskiej-Skreiberg ,która od prawie czterdziestu lat mieszka w Norwegii i z powodzeniem pełni nieoficjalną  rolę ambasadora Polski w kraju fiordów.  Janina Januszewska-Skreiberg, uhonorowana została 29 sierpnia 2006 roku orderem Zasłużony Kulturze GLORIA ARTIS. Podobne odznaczenie otrzymali wcześniej: Andrzej Wajda, Krzysztof Zanussi, Daniel Olbrychski, Władysław Bartoszewski, Krystyna Janda.

    Janina Januszewska-Skreiberg jest autorką dwóch książek o polsko-norweskich związkach kulturalnych: „Med hjertet i to land" („Sercem w dwóch krajach") oraz „Od Ibsena do Twardowskiego". Są to pierwsze tego typu publikacje na rynku. Książki zakupiły wszystkie teatry, biblioteki, Muzeum Muncha, Muzeum Ibsena i inne norweskie instytucje (m.in organizacja FRIT ORD- Wolne Słowo). 

    Publikacją „Med hjertet i to land"( „Sercem w dwóch krajach"), jak i „Od Ibsena do Twardowskiego" może poszczycić się Muzeum Powstania Warszawskiego w Warszawie, które to autorka szeroko omówiła w norweskim dziele. Warto więc by i w Polsce poświęcić

książkom należną uwagę. To właśnie o pierwszej z nich  pisały ostatnio największe norweskie dzienniki, wskazując na to, że „istnieje zapotrzebowanie na wzrost zrozumienia pomiędzy dwoma sąsiednimi narodami, które w ostatnich latach zbliżyły się do siebie w sensie fizycznym, ale jak dotąd jeszcze się na dobre nie poznały" („Aftenposten"). Janina Januszewska-Skreiberg ukazuje w swej książce jak „duży wpływ miała polska sztuka- zwłaszcza teatr i film- w Norwegii w ciągu kilku ostatnich dziesięcioleci" („Dagsavisen"), to jak głębokie tradycje mają związki kulturalne pomiędzy Polską i Norwegią („Dagbladet"). Wagę publikacji „Od Ibsena do Twardowskiego" docenił sam Czesław Miłosz, który mimo słabnącego wzroku zapoznał się z lekturą i uznał ją za wielce pożyteczną. Napisał nawet osobisty list do autorki, w którym ją o tym informuje.

    Zaskakująca jest w obu książkach liczba wskazanych powiązań i wzajemnych inspiracji wśród artystów z tych dwóch krajów. Autorka
otwiera nam drzwi do świata kultury ostatniego trzydziestolecia i otwiera te drzwi naprawdę szeroko, nie pomijając nikogo. Czyni to pisząc
językiem przystępnym i barwnym. Imponujące jest tu grono rozmówców autorki: ks. Jan Twardowski, Edward Stachura, Czesław Miłosz, Lech Sokół, Wisława Szymborska, Liv Ullmann, Agnieszka Holland, Krzysztof Piesiewicz, Krzysztof Kieślowski, Kazimierz Kutz, Andrzej Wajda, Jostein Gaarder,  Sławomir Mrożek, Jeremi Wasiutyński (1907-2005) -autor pierwszej książki pt. "Kopernik twórca nowego nieba", ostatnio wznowionej i uzupełnionej przez samego filozofa, wydanej w Toruniu w wydawnictwie Adama Marszałka, 582 str. Autorka pisze o Henryku Tomaszewskim, który reżyserował z norweskimi aktorami w Oslo i Bergen oraz o Jerzym Grotowskim, pod okiem którego znana norweska aktorka, Juni Dahr, szkoliła swój warsztat. Przybliża postaci zasłużonych dla propagowania literatury polskiej norweskich tłumaczy- Ole Michaela Selberga i Jana Brodala. Na uwagę zasługuje szata graficzna książki zdoskonałymi fotografiami jednego z najwybitniejszych skandynawskich artystów fotografików- Mortena Krogvolda. Używając słów  Krzysztofa Zanussiego, wypowiedzianych w trakcie jednego z wywiadów autorki, mamy tu prawdziwą „eksplozję  interesujących osobowości".

    Rok 2008 świętowany jest w Polsce jako Rok Zbigniewa Herberta (dziesięciolecie śmierci), zaś w Norwegii jako Rok Henryka Wergelanda
(dwustulecie urodzin poety, 1808-1845). O obu tych postaciach autorka pisze w swych dziełach. Henryka Wergelanda nazywa norweskim Adamem Mickiewiczem. Był on jednym z największych norweskich pisarzy i poetów. Henryk Wergeland uznany jest w Norwegii za symbol walki o uroczyste obchody Święta Konstytucji, które to hucznie  świętowane są 17 maja każdego roku. Był on również pomysłodawcą tzw. barnetoget- czyli „pociągów dzieci", które maszerują co roku w barwnym pochodzie z okazji wspomnianego święta.

     Warto zwrócić uwagę na tytuł książki „Med hjertet i to land" („Sercem w dwóch krajach") w kontekście celu jaki przyświecał organizowanym w Oslo *Dniom Kultury Polskiej*. Zamiarem organizatorów było zaprezentowanie Polski jako państwa z bogatą kulturą oraz budowanie mostów pomiędzy obydwoma narodami. Trudno wyobrazić sobie lepszy pomost niż serce, które mieści w sobie miłość do dwóch ojczyzn. Pozostaje tylko powiedzieć: Gorąco polecam!

Karolina Armata

/O autorce: studentka V roku stosunków międzynarodowych ze specjalizacją
skandynawską i językiem norweskim na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w
Toruniu; współzałożycielka Koła Naukowego Polsko-Skandynawskiego;
organizatorka „Dni Skandynawskich" w Toruniu; inicjatorka przeglądów
filmowych twórczości I.Bergmana; student „ambasador" NTNU Trondheim;
stypendystka Ministerstwa Edukacji Narodowej- Szkoła Letnia Nauki Języka
Norweskiego w Oslo/